Thảm họa WeWork 47 tỷ USD: Ảo ảnh công nghệ và cú lừa chia sẻ văn phòng
Từ một đế chế được định giá 47 tỷ USD, WeWork suýt phá sản chỉ trong vòng 6 tuần sau khi nộp bản cáo bạch IPO. Sự thật trần trụi về mô hình thuê văn phòng ngắn hạn đội lốt công nghệ và cái giá của thói tự phụ.
1. Cú rơi tự do từ đỉnh cao 47 tỷ USD
Vào tháng 1 năm 2019, WeWork được coi là startup công nghệ giá trị nhất nước Mỹ. Với sự hậu thuẫn tài chính khổng lồ từ quỹ Vision Fund trị giá 100 tỷ USD của tỷ phú Nhật Bản Masayoshi Son (SoftBank), WeWork được định giá trên giấy tờ lên tới 47 tỷ USD – cao hơn cả giá trị vốn hóa của Ford Motor hay hãng hàng không Delta Air Lines.
WeWork quản lý 847 địa điểm tại 123 thành phố trên toàn cầu, trở thành bên thuê văn phòng thương mại tư nhân lớn nhất tại Manhattan (New York) và khu trung tâm London. Nhà sáng lập đầy lôi cuốn người Israel Adam Neumann xuất hiện trên khắp các trang bìa tạp chí tài chính, tự nhận sứ mệnh của công ty không phải là cho thuê bàn làm việc mà là “nâng tầm ý thức của thế giới” (elevate the world’s consciousness).
Thế nhưng, chỉ 8 tháng sau, vào tháng 8 năm 2019, WeWork chính thức nộp hồ sơ đăng ký phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (S-1 IPO).
Những gì phơi bày trong tập hồ sơ 350 trang đó đã gây sốc cho toàn bộ giới đầu tư phố Wall:
- Tốc độ đốt tiền không tưởng: Năm 2018, WeWork thu về 1.8 tỷ USD doanh thu nhưng lại lỗ ròng tới 1.9 tỷ USD. Nghĩa là cứ mỗi 1 USD doanh thu tạo ra, công ty lại ném qua cửa sổ hơn 1.05 USD.
- Cam kết nợ thuê đất khổng lồ: WeWork đã ký các hợp đồng thuê nhà dài hạn lên tới 47 tỷ USD, trong khi khách hàng chỉ cam kết thuê lại theo từng tháng với tổng giá trị vỏn vẹn 4 tỷ USD.
Chỉ trong vòng 6 tuần sau khi nộp bản cáo bạch, vụ IPO bị hủy bỏ trong nhục nhã. Định giá của WeWork tụt thẳng đứng từ 47 tỷ USD xuống dưới 8 tỷ USD, rồi đối mặt nguy cơ cạn kiệt tiền mặt và phá sản ngay trong quý 4 năm 2019.
2. Bóc trần mô hình: Một công ty bất động sản truyền thống đội lốt công nghệ
Cơ chế sinh tồn cốt lõi của WeWork thực chất là gì đằng sau những khẩu hiệu hoa mỹ về “văn hóa chia sẻ”, “bia miễn phí” và “cộng đồng khởi nghiệp”.
Bản chất của WeWork chỉ là một mô hình chênh lệch kỳ hạn (Maturity Mismatch) nguy hiểm bậc nhất trong ngành tài chính bất động sản:
HỢP ĐỒNG ĐẦU VÀO HỢP ĐỒNG ĐẦU RA
┌─────────────────────────────────┐ ┌─────────────────────────────────┐
│ Thuê dài hạn từ chủ tòa nhà │ │ Cho thuê lại ngắn hạn │
│ Thời hạn: 10 - 15 năm │ ──WeWork──▶ Thời hạn: Theo tháng / 1 năm │
│ Nghĩa vụ: Chi trả cố định │ │ Đối tượng: Freelancer, startup │
│ Tổng nợ: 47 tỷ USD │ │ Rủi ro: Dễ dàng hủy hợp đồng │
└─────────────────────────────────┘ └─────────────────────────────────┘
▲ │
│ LỖ HỔNG CHẾT NGƯỜI │
└─────────────────────────────────────────────┘
Khi kinh tế suy thoái hoặc thị trường lao dốc:
Khách hủy thuê ngay lập tức (Doanh thu = 0)
Trong khi WeWork vẫn phải trả tiền thuê 15 năm
Nếu một công ty cho thuê văn phòng truyền thống như IWG (Regus) được định giá bằng bội số P/E khiêm tốn (khoảng 10-15 lần lợi nhuận thực tế) và vận hành có lãi, thì WeWork lại tự nhận mình là “công ty công nghệ” để đòi hỏi mức định giá bằng 20-30 lần doanh thu.
Masayoshi Son – người bị ám ảnh bởi việc tìm kiếm một “Alibaba thứ hai” – đã bơm hơn 10 tỷ USD vào WeWork và liên tục thúc ép Adam Neumann: “Đừng thông minh. Hãy điên rồ hơn nữa. WeWork phải lớn gấp 100 lần những gì cậu đang nghĩ.”
Số tiền rẻ mạt và vô tận từ SoftBank đã vô hiệu hóa hoàn toàn cơ chế kiểm soát rủi ro tự nhiên của doanh nghiệp. WeWork lao vào cuộc đua chiếm mặt bằng bằng mọi giá, chấp nhận thuê giá cao nhất thị trường rồi trang hoàng nội thất xa hoa, sẵn sàng trợ giá lỗ vốn cho người thuê để làm đẹp số liệu tăng trưởng người dùng phục vụ cho vòng gọi vốn tiếp theo.
3. Trò hề quản trị và thói tự tung tự tác của kẻ sáng lập
Bản cáo bạch S-1 năm 2019 không chỉ làm lộ ra bài toán kinh tế rỗng ruột, mà còn vạch trần một hệ thống quản trị gia đình trị và trục lợi cá nhân trắng trợn của Adam Neumann:
- Bán lại thương hiệu cá nhân cho chính công ty: Năm 2019, khi WeWork đổi tên pháp nhân thành “The We Company”, Adam Neumann đã đăng ký sở hữu độc quyền chữ “We” từ trước thông qua một công ty riêng, sau đó yêu cầu WeWork chi trả 5.9 triệu USD tiền mặt để mua lại bản quyền chữ “We” đó (sau làn sóng phẫn nộ của dư luận, ông này mới phải trả lại số tiền).
- Trục lợi bất động sản kép: Neumann dùng tiền vay ưu đãi cá nhân để tự mua các tòa nhà thương mại, sau đó với tư cách CEO WeWork, ông ký hợp đồng cho WeWork thuê lại chính các tòa nhà thuộc sở hữu cá nhân của mình để hưởng hàng triệu USD tiền thuê mỗi năm.
- Cổ phiếu siêu quyền lực: Neumann nắm giữ loại cổ phiếu có quyền biểu quyết gấp 20 lần (sau giảm xuống 10 lần) so với cổ đông thông thường, cho phép ông đưa ra mọi quyết định độc đoán mà không cần sự đồng thuận của Hội đồng quản trị.
- Biến công ty thành tài sản gia đình: Vợ của Adam, bà Rebekah Neumann, giữ chức Giám đốc Thương hiệu và được trao quyền tự tay chọn người kế nhiệm chức CEO nếu Adam qua đời hoặc tàn tật. Họ mở ra WeGrow – một trường tiểu học “khởi nghiệp” với học phí 42.000 USD/năm dành cho trẻ em, và chuỗi căn hộ dịch vụ WeLive.
Khi sự thật vỡ lở, thị trường đại chúng từ chối mua mớ ảo tưởng này. Không thể IPO, cỗ máy đốt tiền 700 triệu USD mỗi quý của WeWork rơi thẳng vào trạng thái cạn kiệt thanh khoản.
Để cứu WeWork khỏi phá sản ngay lập tức, SoftBank buộc phải chi một khoản cứu trợ nhục nhã: Chi trả gói trợ cấp thôi việc (Golden Parachute) trị giá tới 1.7 tỷ USD cho Adam Neumann chỉ để tước bỏ quyền kiểm soát và đuổi ông này ra khỏi công ty, trong khi hàng nghìn nhân viên cấp dưới bị sa thải hàng loạt với hai bàn tay trắng cùng những quyền chọn cổ phiếu vô giá trị.
4. Bốn bài học sâu sắc từ vụ sụp đổ kinh điển
Bản án WeWork để lại những nguyên lý đắt giá cho bất kỳ ai tham gia vào thị trường đầu tư và kinh doanh:
- Công nghệ không thể cứu vãn một mô hình kinh tế cơ bản bị lỗi: Một công ty bất động sản dù có gắn thêm Wi-Fi tốc độ cao, ứng dụng đặt bàn hay bia tươi trong sảnh thì bản chất nó vẫn phải tuân theo quy luật cung cầu của thị trường bất động sản. Không thể dùng định giá của phần mềm (SaaS) có chi phí biên bằng 0 để áp cho mô hình thuê đất có chi phí biên cố định khổng lồ.
- Tăng trưởng bằng trợ giá là tăng trưởng giả tạo: Nếu một doanh nghiệp chỉ có thể mở rộng quy mô bằng cách bán sản phẩm/dịch vụ thấp hơn giá vốn thực tế, thì mỗi khách hàng mới kiếm được chính là một bước tiến gần hơn tới ngày phá sản.
- Thừa mứa vốn làm thui chột năng lực điều hành: Tiền đầu tư mạo hiểm quá dễ dãi đã tạo điều kiện cho thói hoang phí, che đậy những sai lầm chiến lược ngớ ngẩn và dung túng cho những hành vi trục lợi cá nhân của nhà sáng lập.
- Hệ thống quản trị và đạo đức là tấm khiên bảo vệ sống còn: Một công ty trao toàn quyền sinh sát cho một cá nhân tự cao tự đại, thiếu vắng sự giám sát độc lập của hội đồng quản trị và cơ chế đối soát tài chính sớm muộn gì cũng phải trả giá bằng sự tồn vong của chính mình.
📜 Xem toàn bộ transcript gốc tiếng Anh (3,260 từ)
Văn bản phụ đề nguyên bản tiếng Anh trích xuất trực tiếp từ video của ColdFusion phục vụ tra cứu và đối chiếu: