Cuộc vật lộn chế tạo chiếc iPhone đầu tiên: Máu, nước mắt và kịch bản trình diễn sinh tử của Steve Jobs
Đằng sau buổi thuyết trình Macworld 2007 làm thay đổi lịch sử nhân loại là hơn 2 năm căng thẳng tột độ của dự án tối mật Project Purple: Hai nhóm kỹ sư đối đầu sinh tử, những cuộc hôn nhân tan vỡ và chiếc điện thoại mẫu liên tục sập nguồn ngay trước giờ lên sóng.
1. Buổi trình diễn hoàn hảo che giấu một nguyên mẫu cận kề sụp đổ
Ngày 9 tháng 1 năm 2007, tại trung tâm hội nghị Moscone ở San Francisco, Steve Jobs bước lên sân khấu Macworld và thốt ra câu nói nổi tiếng:
“Hôm nay, Apple sẽ phát minh lại chiếc điện thoại.”
Jobs biểu diễn chiếc iPhone với màn hình cảm ứng điện dung mượt mà: cuộn danh bạ bằng một ngón tay, phóng to thu nhỏ ảnh bằng hai ngón, phát một đoạn bài hát, xem video ca nhạc và duyệt web trực tiếp qua mạng di động. Cả khán phòng vỡ òa trong tiếng vỗ tay cuồng nhiệt. Giới truyền thông gọi đó là một phép màu công nghệ.
Nhưng trong cánh gà sân khấu, kỹ sư trưởng phụ trách sóng vô tuyến Andy Grignon và nhóm kỹ sư cốt cán của Apple đang chuyền tay nhau một chai rượu whisky Scotch, tim đập thình thịch và nốc từng ngụm lớn sau mỗi thao tác trình diễn thành công của Jobs.
Họ không say vì ăn mừng, mà họ uống vì quá căng thẳng: Chiếc iPhone mà Jobs đang cầm trên tay vào thời điểm đó thực chất là một nguyên mẫu thử nghiệm chưa hoàn thiện và có thể sập nguồn bất kỳ giây phút nào.
Chỉ vài tuần trước sự kiện, phần mềm của máy liên tục bị tràn bộ nhớ (RAM máy khi đó chỉ có vỏn vẹn 128MB), kết nối Wi-Fi chập chờn tự ngắt sau 2 phút, và chip modem sóng di động thường xuyên tự treo cứng. Nếu Steve Jobs chỉ cần bấm nhầm thứ tự ứng dụng, chiếc điện thoại sẽ hiện màn hình đen ngay trước mắt hàng nghìn nhà báo quốc tế.
2. Project Purple: Cuộc nội chiến trong lòng Apple
Năm 2004, máy nghe nhạc iPod đang là cỗ máy in tiền lớn nhất của Apple, chiếm tới gần một nửa doanh thu tập đoàn. Nhưng Steve Jobs nhận ra một mối đe dọa sinh tử: Các hãng điện thoại di động như Nokia, Motorola và Sony Ericsson đang bắt đầu tích hợp máy nghe nhạc MP3 vào điện thoại di động. Một khi người dùng có thể nghe nhạc trực tiếp trên điện thoại, không ai muốn mang theo một chiếc iPod riêng biệt trong túi quần nữa.
Để tự cứu mình trước khi bị kẻ khác tiêu diệt, Jobs phê duyệt một dự án tối mật mang tên mã Project Purple vào cuối năm 2004. Hơn 1.000 kỹ sư giỏi nhất của Apple bị cô lập tại tầng 2 của tòa nhà Infinite Loop, khóa cửa bằng thẻ từ sinh trắc học và bị cấm tiết lộ công việc cho bất kỳ ai, kể cả vợ chồng của họ.
Trong nội bộ dự án bùng nổ một cuộc chiến tư duy khốc liệt giữa hai phái:
HAI HƯỚNG ĐI SINH TỬ CỦA IPHONE
│
┌────────────────────────────────┴────────────────────────────────┐
▼ ▼
NHÁNH P1: Tony Fadell NHÁNH P2: Scott Forstall
(Kỹ sư trưởng phần cứng iPod) (Giám đốc phần mềm macOS)
───────────────────────────── ─────────────────────────
Triết lý: Dựa trên iPod Triết lý: Thu nhỏ hệ điều hành Mac
- Dùng vòng xoay Click-Wheel - Màn hình cảm ứng đa điểm hoàn toàn
- Thêm nút gọi và bàn phím ảo xoay - Chạy một phiên bản tinh gọn của OS X
- Giao diện đơn giản, ít lỗi - Bàn phím ảo trên kính, trải nghiệm máy tính
│ │
▼ ▼
THẤT BẠI: Nhập số điện thoại ĐƯỢC CHỌN: Dù rủi ro kỹ thuật
cực kỳ chậm và khó chịu cực kỳ lớn nhưng là tương lai
Tony Fadell muốn phát triển chiếc điện thoại từ nền tảng thành công của iPod. Nhóm P1 đã chế tạo ra nguyên mẫu chiếc điện thoại có vòng xoay bánh xe: bạn xoay bánh xe để chọn từng chữ số giống hệt như quay số trên máy điện thoại bàn cổ lỗ sĩ. Trải nghiệm nhắn tin và quay số chậm chạp đến mức không thể chấp nhận được.
Ngược lại, Scott Forstall thuyết phục Jobs rằng tương lai phải thuộc về màn hình cảm ứng toàn phần. Khi đó, công nghệ cảm ứng điện dung đa điểm (multi-touch) chỉ mới là các đề tài nghiên cứu trong phòng thí nghiệm của công ty FingerWorks mà Apple mua lại. Chuyển toàn bộ hệ điều hành OS X từ máy tính Mac sang một con chip ARM di động yếu ớt là một canh bạc kỹ thuật điên rồ chưa từng có tiền lệ. Jobs nhìn thấy tiềm năng của P2 và quyết định gạt bỏ P1 để dồn toàn lực cho màn hình cảm ứng.
3. Những canh bạc kỹ thuật nghẹt thở và kịch bản “Golden Path”
Để chiếc iPhone có thể xuất hiện trên sân khấu năm 2007, đội ngũ kỹ sư phải giải quyết hàng loạt bài toán vật lý trong thời gian kỷ lục:
Canh bạc Gorilla Glass: Thay đổi toàn bộ dây chuyền trước ngày ra mắt 6 tháng
Ban đầu, nguyên mẫu iPhone sử dụng mặt kính nhựa cứng acrylic. Sau vài tuần tự mình dùng thử, Steve Jobs bước vào văn phòng vào một buổi sáng với tâm trạng giận dữ, chìa chiếc nguyên mẫu đầy vết xước do va quẹt với chùm chìa khóa trong túi quần. Jobs tuyên bố dứt khoát: “Tôi không muốn bán một sản phẩm dễ xước xát như thế này. Màn hình phải làm bằng kính cường lực thật, và nó phải hoàn hảo sau 6 tháng nữa.”
Apple tìm đến Wendell Weeks – CEO của hãng sản xuất kính Corning. Corning từng phát minh ra một loại kính siêu bền có tên là Chemcor từ thập niên 1960 nhưng chưa từng thương mại hóa và đã đóng cửa dây chuyền sản xuất nhiều thập kỷ. Jobs thuyết phục Wendell Weeks mở lại nhà máy tại Kentucky và chuyển đổi sang sản xuất kính siêu mỏng Gorilla Glass trong vòng chưa đầy 6 tháng. Đây là một kỳ tích logistics công nghiệp.
Kịch bản “Con đường hoàng kim” (The Golden Path) cứu sống buổi diễn Macworld
Để che giấu sự thiếu ổn định của phần mềm trong buổi thuyết trình dài 90 phút, nhóm kỹ sư đã thiết lập một kịch bản thao tác cực kỳ ngặt nghèo:
- Trình tự bất di bất dịch: Jobs chỉ được phép mở ứng dụng theo một chuỗi nhất định (ví dụ: mở Mail trước khi mở Web, rồi mới nghe nhạc). Nếu mở Web trước khi mở Mail, bộ nhớ RAM 128MB sẽ bị phân mảnh và gây treo máy ngay lập tức.
- Sóng di động giả lập 5 vạch: Nhóm viễn thông đã lập trình lại phần mềm để thanh trạng thái sóng của chiếc iPhone trên tay Jobs luôn hiển thị đầy đủ 5 vạch sóng, bất kể tín hiệu mạng thực tế chập chờn ra sao.
- Hệ thống điện thoại dự phòng giấu kín: Apple chuẩn bị sẵn hơn 10 chiếc iPhone mẫu giấu dưới bục thuyết trình. Nếu chiếc máy Jobs đang dùng bị treo, ông sẽ nhẹ nhàng đổi sang chiếc khác trong lúc đèn sân khấu chuyển cảnh.
Kịch bản rủi ro cao độ:
Jobs bấm thao tác đúng kịch bản ──▶ Nguyên mẫu không bị tràn RAM ──▶ Trình diễn thành công
│
└─ (Nếu bấm sai thứ tự) ──▶ Tràn bộ nhớ 128MB ──▶ Sập nguồn trực tiếp trên sân khấu
Sự khắt khe và áp lực khủng khiếp của dự án đã để lại những vết sẹo nặng nề: Nhiều kỹ sư làm việc 80 tiếng mỗi tuần, ngủ gục dưới gầm bàn làm việc, các cuộc cãi vã nảy lửa diễn ra hàng ngày ở hành lang, và nhiều cuộc hôn nhân của các nhân sự chủ chốt tan vỡ ngay trong giai đoạn phát triển iPhone.
4. Bốn bài học sâu sắc về quản trị sản phẩm đột phá
Sự ra đời của chiếc iPhone nguyên bản là một nghiên cứu kinh điển về cách tạo ra một bước nhảy vọt công nghệ:
- Dám tự ăn thịt sản phẩm sinh lời nhất của mình (Cannibalization): Nếu Steve Jobs chần chừ không muốn làm điện thoại vì sợ giết chết cỗ máy in tiền iPod, các đối thủ như Google hay Samsung cũng sẽ làm điều đó. Cách tốt nhất để tồn tại trong kỷ nguyên công nghệ là tự đào thải sản phẩm cũ của chính mình trước khi đối thủ làm điều đó.
- Trải nghiệm người dùng phải dẫn đường cho kiến trúc kỹ thuật: Hầu hết các kỹ sư thời điểm đó đều chọn bàn phím vật lý vì giải pháp đó dễ làm và an toàn về mặt kỹ thuật. Apple chọn giải pháp khó nhất – màn hình cảm ứng toàn phần không bàn phím – vì họ hiểu rằng một bàn phím vật lý cố định sẽ giới hạn vĩnh viễn không gian hiển thị của các ứng dụng trong tương lai.
- Áp lực thời hạn tột độ kích hoạt các kỳ tích công nghiệp: Dự án Gorilla Glass với Corning chứng minh rằng khi người lãnh đạo từ chối mọi sự thỏa hiệp về chất lượng và đặt ra một hạn chót sống còn, chuỗi cung ứng toàn cầu có thể tạo ra những bước nhảy vọt mà trong điều kiện bình thường sẽ mất cả thập kỷ.
- Đổi mới thực sự luôn đi kèm với sự hỗn loạn và rủi ro tột cùng: Mọi sản phẩm vĩ đại trong lịch sử ban đầu đều trông giống như một đống hỗn độn chưa hoàn thiện. Sự khác biệt giữa một kẻ mộng mơ và một nhà đổi mới vĩ đại nằm ở năng lực che chắn và lèo lái dự án vượt qua giai đoạn mong manh nhất trước khi đưa nó ra thế giới.
📜 Xem toàn bộ transcript gốc tiếng Anh (5,537 từ)
Văn bản phụ đề nguyên bản tiếng Anh trích xuất trực tiếp từ video của ColdFusion phục vụ tra cứu và đối chiếu: