Gia tộc Sackler và Purdue Pharma: Đế chế thuốc phiện OxyContin đầu độc nước Mỹ
Hơn 500.000 người Mỹ thiệt mạng vì khủng hoảng thuốc giảm đau gây nghiện. Đằng sau thảm kịch y tế công cộng tồi tệ nhất lịch sử là cỗ máy tiếp thị vô đạo đức của gia tộc Sackler: Mua chuộc quan chức FDA, thưởng nóng cho trình dược viên và tẩu tán 10 tỷ USD ra nước ngoài.
1. Đại dịch thuốc phiện tàn phá nước Mỹ
Trong suốt hai thập kỷ từ năm 1999 đến năm 2020, hơn 500.000 người Mỹ đã thiệt mạng vì sốc thuốc giảm đau nhóm opioid – con số tử vong vượt quá tổng số lính Mỹ hy sinh trong cả Thế chiến thứ Hai.
Những thị trấn công nghiệp nghèo ở Tây Virginia, Ohio, Kentucky hay Maine biến thành những “thị trấn ma”: Các gia đình tan nát, trẻ em sinh ra bị hội chứng cai nghiện sơ sinh, lực lượng lao động bị tê liệt, và các nhà xác địa phương phải thuê xe tải đông lạnh để chứa thi thể nạn nhân sốc thuốc.
Điều đáng sợ nhất của thảm họa này là nó không bắt nguồn từ các băng đảng ma túy Nam Mỹ hay chợ đen đường phố, mà xuất phát từ những toa thuốc hợp pháp do chính các bác sĩ gia đình ký tên, được các hiệu thuốc bán ra và được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cấp phép.
Đứng sau cỗ máy sản xuất cái chết này là một công ty dược phẩm tư nhân mang tên Purdue Pharma, thuộc quyền sở hữu hoàn toàn của một trong những gia tộc giàu có và bí ẩn nhất nước Mỹ: Gia tộc Sackler.
Trong nhiều thập kỷ, cái tên Sackler được khắc trang trọng bằng chữ mạ vàng trên các bảo tàng nghệ thuật danh giá nhất thế giới: Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan (New York), Viện bảo tàng Louvre (Paris), Bảo tàng Guggenheim, cùng các trường đại học lừng danh như Harvard, Oxford và Tufts.
Họ dùng nghệ thuật và từ thiện để tẩy rửa dòng tiền đẫm máu được tạo ra từ việc biến hàng triệu người dân bình thường thành những con nghiện thuốc phiện.
2. OxyContin và cú lừa khoa học thế kỷ
Trước thập niên 1990, các loại thuốc giảm đau gốc opioid cực mạnh như morphine chỉ được giới y khoa hạn chế kê đơn cho các bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối hoặc sau các ca đại phẫu thuật nghiêm trọng, bởi nguy cơ gây nghiện tàn khốc của chúng.
Năm 1995, Purdue Pharma tung ra thị trường một loại thuốc thần kỳ có tên là OxyContin – hoạt chất chính là oxycodone, một chất dẫn xuất từ thuốc phiện mạnh gấp đôi morphine.
Để mở rộng thị trường từ các bệnh nhân ung thư sang hàng chục triệu người bị đau lưng mãn tính, viêm khớp hoặc đau răng thông thường, gia tộc Sackler và Purdue Pharma đã dàn dựng một cú lừa tiếp thị tinh vi:
CƠ CHẾ TIẾP THỊ THUỐC ĐỘC OXYCONTIN
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 1. CHIẾN DỊCH QUẢNG BÁ "GIẢI PHÓNG CHẬM" (Time-Release): │
│ Tuyên bố viên thuốc giải phóng hoạt chất từ từ suốt 12 tiếng │
│ Khẳng định tỷ lệ gây nghiện "dưới 1%" (dựa trên một bức thư 5 dòng │
│ gửi ban biên tập không qua kiểm chứng khoa học từ năm 1980) │
└───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
│
▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 2. MUA CHUỘC QUAN CHỨC FDA & CÁC HỘI NGHỊ Y KHOA: │
│ Quan chức FDA Curtis Wright phê duyệt nhãn cảnh báo đặc biệt: │
│ "Sự hấp thu chậm được tin là làm giảm khả năng lạm dụng thuốc" │
│ (Chỉ một năm sau, chính Wright từ chức FDA sang làm cho Purdue │
│ với mức lương khởi điểm 400.000 USD/năm) │
└───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
│
▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 3. ĐỘI QUÂN TRÌNH DƯỢC VIÊN HUNG HÃN: │
│ Nhắm vào các bác sĩ tại vùng nông thôn hẻo lánh │
│ Tặng quà xa xỉ, tài trợ kỳ nghỉ dưỡng tại Florida, chi hoa hồng │
│ khủng lên tới 100.000 USD cho trình dược viên bán liều cao │
└───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
│
▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 4. ĐIỂM GÃY THỰC TẾ: │
│ Thuốc hết tác dụng sau 8 tiếng thay vì 12 tiếng ──▶ Bệnh nhân lên │
│ cơn vật thuốc thèm khát ──▶ Bác sĩ tăng liều từ 10mg lên 80mg, │
│ 160mg ──▶ Người nghiện nghiền nát viên thuốc để hít hoặc tiêm. │
└────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘
Purdue Pharma biết rất rõ thuốc không kéo dài đủ 12 tiếng như quảng cáo. Nhưng thay vì khuyên bác sĩ cho bệnh nhân uống thuốc thường xuyên hơn (điều này sẽ phá vỡ luận điểm “tiện lợi 12 tiếng” để bán hàng), Richard Sackler và ban lãnh đạo đã chỉ đạo trình dược viên yêu cầu bác sĩ tăng hàm lượng viên thuốc lên mức tối đa.
Họ sản xuất ra các viên thuốc có hàm lượng cực độc: 80 miligram, thậm chí 160 miligram oxycodone trên một viên duy nhất. Khi người dùng phát hiện việc nghiền nát lớp vỏ bảo vệ bên ngoài sẽ giải phóng toàn bộ lượng chất gây nghiện cùng một lúc, OxyContin lập tức trở thành “heroin hợp pháp” được tiêu thụ điên cuồng trên thị trường.
3. Tẩu tán 10 tỷ USD và trò hề phá sản thoát thân
Từ năm 1995 đến năm 2018, riêng sản phẩm OxyContin đã mang về cho Purdue Pharma hơn 35 tỷ USD doanh thu.
Gia tộc Sackler hiểu rất rõ rằng cỗ máy chết chóc này sớm muộn gì cũng bị các cơ quan pháp luật liên bang và tiểu bang sờ gáy. Thay vì dừng bán thuốc, các thành viên trong gia tộc đã thực hiện một chiến dịch tẩu tán tài sản quy mô lớn:
Trong giai đoạn từ 2008 đến 2018, gia tộc Sackler đã rút ruột hơn 10.4 tỷ USD tiền mặt từ Purdue Pharma để chuyển vào các quỹ tín thác gia đình bí mật tại Thụy Sĩ, Quần đảo Channel và các thiên đường thuế ở nước ngoài.
TIẾN TRÌNH RÚT RUỘT DOANH NGHIỆP CỦA GIA TỘC SACKLER
Doanh thu bán OxyContin (35 tỷ USD)
│
▼
Rút ruột 10.4 tỷ USD chuyển vào các quỹ tín thác bí mật ở nước ngoài
│
▼
Để lại Purdue Pharma như một cái vỏ rỗng ngập ngụa hàng nghìn đơn kiện
│
▼
Năm 2019: Nộp đơn xin bảo hộ phá sản theo Chương 11 (Chapter 11)
Yêu cầu tòa án trao quyền MIỄN TRỪ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ HOÀN TOÀN cho gia đình
(Không phải chịu bất kỳ trách nhiệm hình sự nào và giữ lại phần lớn tài sản)
Trò hề tư pháp của gia tộc Sackler là một sự sỉ nhục đối với hàng trăm nghìn gia đình nạn nhân: Họ dùng chính công cụ phá sản doanh nghiệp để đòi quyền miễn trừ trách nhiệm dân sự cho các thành viên cá nhân trong gia tộc – những người không hề trực tiếp nộp đơn phá sản cá nhân.
Mãi đến tháng 6 năm 2024, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ (Supreme Court) mới ra phán quyết lịch sử bác bỏ thỏa thuận phá sản này, khẳng định luật phá sản không thể được dùng làm lá chắn che chở cho những kẻ giàu có trốn tránh các vụ kiện trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
4. Bốn bài học sâu sắc về đạo đức kinh doanh và quản trị hệ thống
Vụ bê bối OxyContin là bản án trần trụi nhất về sự tha hóa của chủ nghĩa tư bản vô đạo đức khi liên kết với sự lỏng lẻo của cơ quan quản lý:
- Khi động lực lợi nhuận xung đột trực tiếp với an toàn sinh mạng: Một công ty bán thuốc giảm đau nhưng được hưởng lợi nhiều nhất khi khách hàng của mình trở nên nghiện ngập là một sự méo mó động lực nguy hiểm nhất trong kinh doanh.
- Cánh cửa luân chuyển (Revolving Door) làm tha hóa cơ quan giám sát: Việc các quan chức cơ quan quản lý nhà nước như FDA duyệt cấp phép các sản phẩm nguy hiểm rồi ngay sau đó chuyển sang nhận mức lương hàng trăm nghìn USD từ chính doanh nghiệp được cấp phép là hình thức tham nhũng chính sách tinh vi.
- Từ thiện danh tiếng không thể xóa nhòa tội ác doanh nghiệp: Việc vung hàng trăm triệu USD để gắn tên trên các bảo tàng và trường đại học thực chất là một chiến dịch quan hệ công chúng (PR) nhằm mua chuộc sự im lặng của giới tinh hoa văn hóa.
- Hệ thống tư pháp không thể để kẻ làm giàu bất chính núp bóng pháp nhân: Khi một gia tộc chủ động rút cạn tài sản của doanh nghiệp và bỏ lại một công ty rỗng ruột để trốn tránh bồi thường, các thẩm phán và nhà làm luật phải kiên quyết xé bỏ bức màn che chắn pháp nhân (Piercing the Corporate Veil) để truy xét đến tận cùng trách nhiệm cá nhân.
📜 Xem toàn bộ transcript gốc tiếng Anh (4,592 từ)
Văn bản phụ đề nguyên bản tiếng Anh trích xuất trực tiếp từ video của ColdFusion phục vụ tra cứu và đối chiếu: