Khủng hoảng ngân hàng Mỹ 2023: Cú sập 36 giờ của Silicon Valley Bank và đòn trừng phạt lãi suất Fed
Ngày 14 tháng 2 năm 2023, Forbes vinh danh Silicon Valley Bank (SVB) trong danh sách ngân hàng tốt nhất nước Mỹ. Chưa đầy một tháng sau, SVB sụp đổ trong vụ phá sản ngân hàng lớn thứ hai lịch sử. Bóc trần sai lầm lệch pha kỳ hạn trái phiếu sơ đẳng và cuộc rút tiền kỹ thuật số 42 tỷ USD chỉ trong 10 tiếng đồng hồ.
1. Trò hề xếp hạng và cú sập chớp nhoáng 36 giờ
Ngày 14 tháng 2 năm 2023, tạp chí tài chính danh tiếng thế giới Forbes công bố bảng xếp hạng thường niên “Những ngân hàng tốt nhất nước Mỹ” (America’s Best Banks). Tại vị trí thứ 20, cái tên Silicon Valley Bank (SVB) được xướng lên đầy trang trọng, ghi nhận 5 năm liên tiếp lọt vào nhóm định chế tài chính an toàn và tăng trưởng xuất sắc nhất.
Được thành lập từ năm 1983 tại Santa Clara, California, SVB là “trái tim tài chính” của Thung lũng Silicon: Hơn một nửa số công ty khởi nghiệp công nghệ được đầu tư mạo hiểm tại Mỹ đều mở tài khoản gửi tiền tại đây.
Thế nhưng, chỉ 24 ngày sau bài báo ca ngợi của Forbes, vào sáng ngày 10 tháng 3 năm 2023, Cơ quan Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang Hoa Kỳ (FDIC) đã phải xông vào phong tỏa trụ sở chính của SVB, chính thức tuyên bố đóng cửa và tiếp quản ngân hàng.
Với khối tài sản hơn 209 tỷ USD, đây là vụ sụp đổ ngân hàng lớn thứ hai trong toàn bộ lịch sử Hoa Kỳ (chỉ đứng sau vụ sụp đổ của Washington Mutual năm 2008), kích hoạt một làn sóng hoảng loạn dây chuyền quét sạch các ngân hàng Signature Bank, First Republic Bank và buộc chính phủ Thụy Sĩ phải ép buộc UBS mua lại khẩn cấp ngân hàng 167 năm tuổi Credit Suisse.
Làm thế nào một ngân hàng lọt Top 20 nước Mỹ lại có thể bốc hơi hoàn toàn chỉ trong vòng chưa đầy 36 giờ.
2. Tử huyệt bảng cân đối kế toán: Mua trái phiếu lãi 1.5% trước cơn bão tăng lãi suất của Fed
Khác với cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 bắt nguồn từ các khoản nợ xấu dưới chuẩn và các sản phẩm tài chính phái sinh độc hại (CDO), nguyên nhân giết chết SVB là một sai lầm quản trị tài sản nợ - tài sản có (ALM) sơ đẳng đến mức khó tin trong sách giáo khoa tài chính: Lệch pha kỳ hạn (Duration Mismatch).
Trong giai đoạn đại dịch 2020 - 2021, chính sách bơm tiền rẻ của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đã kích hoạt một cơn sốt đầu tư mạo hiểm chưa từng có vào giới công nghệ. Các startup công nghệ huy động được hàng trăm tỷ USD và mang toàn bộ số tiền mặt đó gửi vào SVB:
- Tổng tiền gửi tại SVB tăng vọt thần tốc từ 60 tỷ USD vào đầu năm 2020 lên hơn 190 tỷ USD vào cuối năm 2021.
- SVB rơi vào tình trạng thừa mứa tiền mặt nhưng các startup công nghệ không có nhu cầu vay tiền (họ chỉ gửi tiền).
- Ban giám đốc SVB phải tìm nơi giải ngân số tiền gửi khổng lồ này để kiếm lợi nhuận.
Thay vì giữ tiền mặt ngắn hạn an toàn, ban lãnh đạo SVB đã đưa ra một quyết định định mệnh: Dùng hơn 80 đến 100 tỷ USD tiền gửi để mua Trái phiếu Chính phủ Mỹ dài hạn (kỳ hạn 10 đến 30 năm) và Chứng khoán đảm bảo bằng thế chấp (MBS) với mức lãi suất cố định nghèo nàn chỉ 1.5% đến 1.7%/năm.
Để tránh phải ghi nhận các biến động giá thị trường vào báo cáo tài chính hàng quý, SVB đã phân loại phần lớn số trái phiếu này vào danh mục “Giữ đến ngày đáo hạn” (Held-to-Maturity - HTM).
CƠ CHẾ BẪY LÃI SUẤT CỦA SVB
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ NGUỒN TIỀN VÀO (Tiền gửi của Startup): │
│ - Kỳ hạn: Cực kỳ ngắn hạn (Startup có thể rút tiền bất kỳ lúc nào) │
│ - Tổng tiền gửi: ~190 tỷ USD │
└───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
│ Đem đi đầu tư
▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ TÀI SẢN MUA VÀO (Trái phiếu chính phủ dài hạn): │
│ - Kỳ hạn: Siêu dài hạn (10 - 30 năm) │
│ - Lãi suất cố định: Cực thấp (1.5% - 1.7%/năm) │
└───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
│ Fed tăng lãi suất từ 0.25% lên 5.0%
▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ QUY LUẬT TOÁN HỌC TRÁI PHIẾU: │
│ Khi lãi suất thị trường tăng ──▶ Giá trị thị trường của trái phiếu │
│ cũ tụt dốc thảm hại ──▶ KHOẢN LỖ TRÊN GIẤY CỦA SVB VƯỢT 15 TỶ USD │
│ (Số tiền lỗ này lớn hơn TOÀN BỘ VỐN CHỦ SỞ HỮU THỰC TẾ của ngân hàng) │
└────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘
Khi lạm phát tại Mỹ bùng nổ trong năm 2022, Fed đã thực hiện chu kỳ tăng lãi suất quyết liệt nhất trong 40 năm, đẩy lãi suất cơ bản từ 0.25% lên hơn 5.0%.
Theo nguyên lý định giá trái phiếu cơ bản: Khi lãi suất thị trường tăng lên 5%, những tờ trái phiếu cũ mang lãi suất 1.5% bị mất giá nghiêm trọng trên thị trường thứ cấp. Khoản lỗ chưa thực hiện của SVB phình to lên mức hơn 15 tỷ USD – một con số đủ để xóa sạch toàn bộ vốn chủ sở hữu và đẩy ngân hàng vào tình trạng phá sản kỹ thuật trên thực tế.
3. Vụ rút tiền kỹ thuật số 42 tỷ USD: Khi Twitter và WhatsApp đánh sập một định chế
Nếu các khoản tiền gửi của startup tiếp tục nằm yên trong ngân hàng, SVB vẫn có thể cầm cự chờ các tờ trái phiếu đó đáo hạn sau 10 hoặc 20 năm để thu hồi vốn gốc.
Thế nhưng, bước sang năm 2022 - 2023, “mùa đông công nghệ” ập đến: Nguồn vốn đầu tư mạo hiểm cạn kiệt, các công ty khởi nghiệp bắt đầu rút dần tiền gửi tại SVB để trang trải chi phí vận hành và trả lương nhân viên.
Để có tiền mặt trả cho khách hàng, ngày 8 tháng 3 năm 2023, SVB thông báo họ đã phải cắn răng bán tháo 21 tỷ USD trái phiếu, chịu một khoản lỗ thực tế 1.8 tỷ USD, đồng thời thông báo kế hoạch phát hành thêm cổ phiếu để huy động 2.25 tỷ USD bù đắp thanh khoản.
Thông báo này đã kích hoạt một làn sóng hoảng loạn tâm lý chưa từng có trong lịch sử ngành ngân hàng:
VÒNG LẶP SỤP ĐỔ THỜI KỲ KỸ THUẬT SỐ:
Các quỹ đầu cơ mạo hiểm (Peter Thiel's Founders Fund, Coatue, USV...)
phát hiện ra khoản lỗ vốn chủ sở hữu của SVB
│
▼
Các nhà đầu tư nhắn tin trong các nhóm WhatsApp và đăng cảnh báo lên Twitter (X)
YÊU CẦU TOÀN BỘ CÁC CÔNG TY STARTUP TRONG DANH MỤC RÚT TIỀN NGAY LẬP TỨC
│
▼
CÚ RÚT TIỀN KỶ LỤC TRÊN ỨNG DỤNG DI ĐỘNG:
Không cần xếp hàng ngoài phố, các nhà sáng lập chỉ cần vài cú chạm trên iPhone
│
▼
TRONG VÒNG 10 TIẾNG (Ngày 09/03/2023):
42 TỶ USD BỊ YÊU CẦU RÚT RA KHỎI SVB
(Tốc độ rút tiền đạt 4.2 tỷ USD/giờ, tương đương hơn 1 triệu USD mỗi giây!)
│
▼
SVB CẠN KIỆT HOÀN TOÀN THANH KHOẢN VÀ ÂM TIỀN MẶT 1 TỶ USD VÀO CUỐI NGÀY
FDIC BUỘC PHẢI CAN THIỆP PHONG TỎA VÀO SÁNG HÔM SAU
Hơn 85% đến 90% các khoản tiền gửi tại SVB vượt quá hạn mức bảo hiểm 250.000 USD của FDIC. Nỗi sợ hãi bị mất sạch tiền mặt trả lương đã khiến các CEO startup đồng loạt rút tiền trong cùng một khoảnh khắc.
Không một ngân hàng dự trữ phân đoạn nào trên hành tinh này có thể sống sót khi 25% tổng số tiền gửi bị rút sạch chỉ trong vòng một ngày làm việc.
4. Bốn bài học sâu sắc từ thảm họa thanh khoản thế kỷ 21
Sự sụp đổ của Silicon Valley Bank đã định nghĩa lại khái niệm về rủi ro ngân hàng trong kỷ nguyên mạng xã hội:
- Tốc độ của hiện tượng rút tiền hàng loạt (Bank Run) đã thay đổi vĩnh viễn: Trong thế kỷ 20, các cuộc rút tiền diễn ra chậm chạp khi người dân phải xếp hàng dài trước cửa chi nhánh trong giờ làm việc. Trong kỷ nguyên internet, sự lan truyền của mạng xã hội kết hợp với các ứng dụng ngân hàng trực tuyến 24/7 có thể giết chết một ngân hàng 200 tỷ USD chỉ bằng vài thông điệp trên điện thoại thông minh.
- Trái phiếu chính phủ không có rủi ro vỡ nợ, nhưng có rủi ro lãi suất cực lớn: Nhiều nhà quản lý tài chính lầm tưởng mua trái phiếu chính phủ Mỹ là “hoàn toàn không rủi ro”. Họ quên mất rằng tuy chính phủ Mỹ không bao giờ quỵt nợ, nhưng giá trị thị trường của các tờ trái phiếu dài hạn sẽ rơi tự do nếu lãi suất vĩ mô tăng vọt.
- Cái bẫy tập trung khách hàng (Concentration Risk): Việc phục vụ một tệp khách hàng duy nhất – các công ty công nghệ có mối liên hệ mật thiết và chung một nhóm nhà đầu tư mạo hiểm chỉ đạo – đã biến SVB thành một khối thuốc súng đồng nhất. Khi một người hô “cháy nhà”, toàn bộ khách hàng đều chạy theo một hướng.
- Hệ thống luôn cần những van an toàn vĩ mô: Để ngăn chặn thảm họa lan rộng sang hàng nghìn công ty khởi nghiệp và làm tê liệt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Fed, Bộ Tài chính Mỹ và FDIC cuối cùng đã phải viện dẫn điều khoản ngoại lệ rủi ro hệ thống để bảo đảm thanh toán 100% toàn bộ tiền gửi cho khách hàng, chứng minh rằng sự ổn định tài chính luôn phải được đánh đổi bằng sự can thiệp của nhà nước.
📜 Xem toàn bộ transcript gốc tiếng Anh (4,031 từ)
Văn bản phụ đề nguyên bản tiếng Anh trích xuất trực tiếp từ video của ColdFusion phục vụ tra cứu và đối chiếu: