Nikola Motors: Cú lừa 34 tỷ USD và chiếc xe tải hydro lăn trôi dốc
Để chứng minh chiếc xe tải chạy bằng pin nhiên liệu hydro hoạt động được, Trevor Milton đã kéo xe lên đỉnh đồi rồi thả trôi tự do xuống dốc để quay phim quảng cáo. Vụ lừa đảo trị giá 34 tỷ USD bị lật tẩy bởi các nhà phân tích bán khống Hindenburg Research.
1. Vốn hóa vượt mặt Ford trước khi bán được một chiếc xe
Tháng 6 năm 2020, giữa cơn sốt xe điện toàn cầu, công ty khởi nghiệp xe tải hydro Nikola Motors chính thức lên sàn chứng khoán Nasdaq thông qua một công ty thâu tóm mục đích đặc biệt (SPAC).
Chỉ trong vòng vài ngày giao dịch, giá cổ phiếu của Nikola tăng vọt hơn 100%. Vốn hóa thị trường của công ty chạm mốc không tưởng: 34 tỷ USD.
Tại thời điểm đó, một công ty chưa từng bán ra bất kỳ một chiếc xe thương mại nào, doanh thu bằng 0, lại được định giá cao hơn cả tập đoàn xe hơi trăm năm tuổi Ford Motor Company hay Fiat Chrysler.
Nhà sáng lập kiêm Chủ tịch điều hành của Nikola – Trevor Milton, 38 tuổi – ngay lập tức trở thành tỷ phú với khối tài sản ròng vượt mốc 3 tỷ USD. Milton tự phong mình là “kỳ phùng địch thủ của Elon Musk” và tuyên bố: “Rất ít người trên thế giới này có thể vượt qua Elon Musk, và tôi là một trong số ít đó”.
Đỉnh điểm là vào tháng 9 năm 2020, gã khổng lồ General Motors (GM) ký một thỏa thuận hợp tác chiến lược trị giá 2 tỷ USD với Nikola để cùng sản xuất dòng xe bán tải chạy điện Badger. Hào quang của Nikola lên tới đỉnh điểm.
Nhưng toàn bộ câu chuyện cổ tích đó được xây dựng trên một cảnh quay video dàn dựng trắng trợn.
2. Trò lừa trôi dốc: Định luật vạn vật hấp dẫn thay thế động cơ hydro
Năm 2018, Nikola tung ra một đoạn video quảng cáo ấn tượng dài 30 giây mang tên “Nikola One in Motion” (Chiếc Nikola One đang vận hành).
Trong video, chiếc xe đầu kéo màu trắng khổng lồ Nikola One lao đi vun vút trên con đường nhựa thẳng tắp giữa sa mạc Utah với tốc độ cao. Thông điệp được đưa ra rất rõ ràng: Hệ thống truyền động pin nhiên liệu hydro (Hydrogen Fuel Cell) độc quyền của Nikola đã hoàn thiện và hoạt động trơn tru.
Nhưng sự thật đằng sau ống kính máy quay là một trò hề:
1. Kéo xe lên đỉnh đồi:
Chiếc xe tải Nikola One thực chất chỉ là một mô hình rỗng ruột (mock-up), không hề có động cơ hydro, không có pin nhiên liệu và không có hệ thống truyền động.
↓
2. Thả trôi tự do (Gravity-powered):
Đoàn làm phim dùng xe cứu hộ kéo chiếc xe tải lên đỉnh một con dốc dài thoai thoải ở Utah, sau đó nhả phanh để chiếc xe tự lăn trôi dốc nhờ trọng lực.
↓
3. Nghiêng góc máy quay:
Người quay phim khéo léo đặt góc máy nghiêng sao cho con dốc thoai thoải trông giống hệt như một mặt đường bằng phẳng. Đoạn phim sau đó được tăng tốc độ để tạo cảm giác chiếc xe đang tự chạy bằng động cơ tốc độ cao.
Khi chiếc xe lăn hết dốc, nó trôi thẳng ra bãi cát và dừng lại vì không có phanh động cơ. Toàn bộ hệ thống đèn LED trên xe trong các buổi triển lãm thực chất được cấp nguồn bằng một sợi dây điện ngầm cắm trộm vào ổ cắm trên sàn nhà khấu.
3. Đòn đánh sấm sét của Hindenburg Research
Trò bịp bợm của Milton kéo dài suốt nhiều năm vì tận dụng được sự hưng phấn mù quáng của các nhà đầu tư F0 và sự lười biếng trong khâu thẩm định (Due Diligence) của các quỹ đầu tư lớn.
Nhưng nó đã không qua mắt được Hindenburg Research – một quỹ chuyên bán khống và điều tra gian lận tài chính do Nate Anderson sáng lập.
Ngày 10 tháng 9 năm 2020, chỉ đúng hai ngày sau khi General Motors thông báo rót vốn 2 tỷ USD vào Nikola, Hindenburg tung ra một bản báo cáo điều tra dài 67 trang với tựa đề đanh thép: “Nikola: Cách biến một đại dương dối trá thành mối quan hệ đối tác với nhà sản xuất ô tô lớn nhất nước Mỹ”.
Bản báo cáo công bố bằng chứng không thể chối cãi:
- Trích xuất dữ liệu độ cao từ Google Maps tại đoạn đường ở Utah, chứng minh con đường có độ dốc đủ để một vật thể nặng lăn trôi với vận tốc hơn 80 km/h.
- Lời thú nhận từ chính các cựu kỹ sư của Nikola: Milton đã dán băng dính che chữ “HTML” trên các màn hình cảm ứng trong cabin để lừa các nhà đầu tư rằng hệ thống thông tin giải trí đã được tích hợp hoàn chỉnh.
- Toàn bộ công nghệ biến tần (Inverter) mà Milton tuyên bố “tự phát triển in-house” thực chất là mua từ công ty Cascadia Motion rồi dán một miếng băng keo màu đen che logo của nhà sản xuất lại.
Cổ phiếu Nikola bốc hơi hơn 40% chỉ trong vài ngày. Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) và Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) lập tức mở cuộc điều tra hình sự khẩn cấp.
4. Kết cục và bản án dành cho kẻ lừa đảo
Dưới áp lực dồn dập, Trevor Milton buộc phải từ chức Chủ tịch và rời khỏi công ty vào ngày 21 tháng 9 năm 2020.
Thương vụ thế kỷ với General Motors bị hủy bỏ hoàn toàn. Vốn hóa thị trường của Nikola rơi tự do từ 34 tỷ USD xuống dưới 1 tỷ USD, thiêu rụi hàng chục tỷ USD tiền tiết kiệm của các nhà đầu tư cá nhân.
Tháng 10 năm 2022, bồi thẩm đoàn liên bang tại New York tuyên phạt Trevor Milton có tội với 3 tội danh gian lận chứng khoán và gian lận chuyển tiền. Tháng 12 năm 2023, Milton chính thức lĩnh bản án 4 năm tù giam và bị buộc nộp phạt hàng trăm triệu USD.
5. Bài học đóng đinh
Cú ngã của Nikola để lại 3 bài học thực chiến cho giới đầu tư công nghệ:
- Thẩm định kỹ thuật (Technical Due Diligence) không thể dựa vào các đoạn video quảng cáo: Sự thất bại của ban lãnh đạo General Motors trong việc phát hiện chiếc xe tải không có động cơ là minh chứng cho việc các tập đoàn khổng lồ có thể bị che mắt bởi hội chứng sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO) trước làn sóng xe điện.
- Cảnh giác với các nhà sáng lập chỉ giỏi bán câu chuyện và phóng đại bản thân: Những kẻ liên tục so sánh mình với Steve Jobs hay Elon Musk, khoe khoang về những công nghệ đột phá nhưng không thể đưa ra bằng sáng chế hay sản phẩm thử nghiệm thực tế trước hội đồng khoa học độc lập, hầu hết là những kẻ lừa đảo.
- Cơn sốt sáp nhập qua SPAC là mảnh đất màu mỡ cho các công ty ma: Cơ chế lên sàn đường tắt (SPAC) cho phép các công ty khởi nghiệp đưa ra những dự báo tài chính viển vông về tương lai mà không phải chịu sự kiểm duyệt khắt khe như quy trình IPO truyền thống. Khi thủy triều rút, sự thật trần trụi sẽ lộ ra.
📜 Xem toàn bộ transcript gốc tiếng Anh (4,311 từ)
Văn bản phụ đề nguyên bản tiếng Anh trích xuất trực tiếp từ video của ColdFusion phục vụ tra cứu và đối chiếu: