Đế chế Toyota khổng lồ cỡ nào: Triết lý sản xuất Lean và thương vụ sở hữu cổ phần Tesla
Sản xuất hơn 10 triệu chiếc xe mỗi năm và là hãng xe số một hành tinh, Toyota xây dựng vị thế thống trị không phải bằng sự bóng bẩy mà bằng triết lý Kaizen thực dụng đến mức cực đoan. Khám phá quy mô đế chế Nhật Bản và mối lương duyên ít người biết với Tesla của Elon Musk.
1. Huyền thoại về sự bền bỉ của người Nhật
Trong một tập phát sóng nổi tiếng của chương trình truyền hình Top Gear, ba người dẫn chương trình đã thực hiện một bài kiểm tra dã man nhằm hủy diệt một chiếc xe bán tải Toyota Hilux đời 1988:
Họ cho chiếc xe đâm thẳng vào thân cây, ngâm chìm dưới thủy triều nước biển mặn suốt 5 tiếng đồng hồ, dùng búa tạ đập nát cabin, thả rơi từ trên cao, châm lửa đốt cháy rụi toàn bộ và cuối cùng đặt nó trên nóc một tòa chung cư 24 tầng chuẩn bị giật mìn đánh sập hoàn toàn.
Khi đống đổ nát của tòa nhà hạ xuống, chiếc Hilux bị bẹp dúm nằm dưới hàng chục tấn bê tông. Nhưng sau khi được người thợ cơ khí kéo ra ngoài và chỉ dùng vài cờ-lê thô sơ cùng bình xịt bôi trơn WD-40 mà không cần bất kỳ linh kiện thay thế nào, khối động cơ của chiếc Hilux lại nổ máy giòn giã và chiếc xe tự lăn bánh rời khỏi hiện trường.
Đoạn video đó tóm gọn chính xác ADN thương hiệu của Toyota: Không màu mè, không hào nhoáng, nhưng bền bỉ và đáng tin cậy đến mức phi thường.
Quy mô của Toyota ngày nay đặt toàn bộ ngành công nghiệp ô tô toàn cầu dưới cái bóng khổng lồ:
- Nhà sản xuất ô tô số một thế giới: Xuất xưởng hơn 10.5 triệu xe mỗi năm (nhiều năm liên tiếp giữ vững ngôi vương trước Volkswagen). Cứ mỗi vài giây trôi qua, một chiếc xe Toyota mới lại lăn bánh khỏi dây chuyền sản xuất trên thế giới.
- Doanh thu và lực lượng lao động: Doanh thu hàng năm dao động quanh mốc 270 đến 300 tỷ USD, sử dụng hơn 375.000 kỹ sư và công nhân tại hàng trăm cơ sở sản xuất trên toàn cầu.
- Danh mục tập đoàn: Bên cạnh thương hiệu Toyota phổ thông, tập đoàn sở hữu thương hiệu xe sang Lexus, hãng xe tải nặng Hino Motors, nhà sản xuất xe nhỏ Daihatsu, cùng tỷ lệ cổ phần chi phối tại Subaru (20%), Mazda (5%) và Suzuki (5%).
2. TPS và Kaizen: Cuộc cách mạng làm thay đổi vĩnh viễn nền sản xuất công nghiệp
Sức mạnh áp đảo của Toyota không bắt nguồn từ những đột phá công nghệ giật gân, mà đến từ một hệ thống quản trị sản xuất đã trở thành giáo trình bắt buộc tại mọi trường đại học trên thế giới: Hệ thống Sản xuất Toyota (Toyota Production System - TPS) hay còn gọi là Sản xuất Tinh gọn (Lean Manufacturing).
Được phát triển từ những năm 1950 bởi kỹ sư trưởng Taiichi Ohno và nhà sáng lập Eiji Toyoda, TPS dựa trên hai cột trụ cơ bản:
HỆ THỐNG SẢN XUẤT TOYOTA (TPS)
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 1. JUST-IN-TIME (JIT - Đúng thời điểm): │
│ - Không tích trữ hàng tồn kho khổng lồ trong nhà xưởng │
│ - Linh kiện chỉ được đưa tới dây chuyền đúng số lượng cần thiết │
│ và đúng lúc cần lắp ráp (Triệt tiêu chi phí lưu kho) │
└───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
│
▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 2. JIDOKA (Tự động hóa thông minh có yếu tố con người): │
│ - Sợi dây Andon (Andon Cord): Bất kỳ công nhân nào trên dây chuyền, │
│ từ người mới vào nghề đến thợ bậc cao, đều có quyền kéo dây DỪNG │
│ TOÀN BỘ BĂNG CHUYỀN nếu phát hiện một lỗi kỹ thuật nhỏ │
│ - Sửa lỗi ngay tại chỗ, không để phế phẩm trôi sang công đoạn sau │
└───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
│
▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 3. KAIZEN (Cải tiến liên tục không ngừng nghỉ): │
│ - Khuyến khích hàng trăm nghìn cải tiến nhỏ mỗi ngày từ chính người │
│ công nhân đứng máy │
│ - Loại bỏ 7 loại lãng phí (Muda): thời gian chờ, thao tác thừa... │
└────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘
Vào thập niên 1980, khi các hãng xe Mỹ như General Motors và Ford sản xuất xe theo kiểu “lô lớn”, chấp nhận tỷ lệ lỗi cao để duy trì băng chuyền chạy liên tục rồi dồn xe hỏng vào bãi chờ sửa chữa, Toyota đã làm điều ngược lại: Dừng dây chuyền ngay khi có lỗi.
Kết quả là chất lượng lắp ráp của xe Toyota vượt xa các đối thủ phương Tây, trong khi chi phí sản xuất trên mỗi chiếc xe lại thấp hơn đáng kể. Toàn bộ nền công nghiệp thế giới – từ sản xuất máy bay Boeing, thiết bị điện tử Intel cho đến quy trình phát triển phần mềm Agile/Scrum ngày nay – đều bắt nguồn từ tư duy tinh gọn của Toyota.
3. Vụ cá cược với Elon Musk và tầm nhìn xe xanh thực dụng
Một chương lịch sử thú vị và ít được nhắc tới là mối quan hệ đối tác giữa Toyota và Tesla trong giai đoạn đầu thành lập của hãng xe điện Mỹ.
Năm 2010, khi Tesla vẫn chỉ là một startup non trẻ đang ngấp nghé bên bờ vực cạn tiền, Chủ tịch Akio Toyoda (cháu nội của nhà sáng lập Toyota) đã có một bước đi táo bạo:
- Toyota rót 50 triệu USD tiền mặt mua cổ phần của Tesla ngay trước khi hãng này IPO trên sàn chứng khoán Nasdaq.
- Đồng thời, Toyota bán lại toàn bộ khu tổ hợp nhà máy khổng lồ NUMMI tại Fremont, California cho Tesla với mức giá “cho không” chỉ 42 triệu USD (khu nhà máy này trước đó được định giá hàng trăm triệu USD).
- Hai bên cùng hợp tác phát triển dòng xe điện Toyota RAV4 EV sử dụng hệ thống pin và động cơ do Tesla cung cấp.
Năm 2010: Toyota đầu tư 50 triệu USD vào Tesla non trẻ
│
▼
Bán nhà máy NUMMI tại California làm bệ phóng cho Tesla Model S
│
▼
Năm 2016 - 2017: Toyota lặng lẽ bán sạch toàn bộ cổ phần Tesla
(Thu về khoản lợi nhuận tài chính khổng lồ hàng trăm triệu USD)
Mặc dù sau đó mối quan hệ hợp tác bị hủy bỏ do bất đồng về phong cách quản trị và Toyota đã bán toàn bộ cổ phần Tesla vào năm 2017, bước đi này cho thấy sự nhạy bén và thực tế của ban lãnh đạo Toyota: Vừa kiếm được khoản lợi nhuận đầu tư lớn, vừa học hỏi được các bí quyết đóng gói pin từ Tesla.
Trên mặt trận xe xanh, Toyota từ chối đặt toàn bộ số phận vào xe thuần điện (BEV). Thay vào đó, hãng kiên định với chiến lược đa lộ trình thực dụng:
- Xe Hybrid (HEV): Khai sinh ra chiếc Toyota Prius từ năm 1997, Toyota đã bán hơn 15 triệu xe hybrid trên toàn cầu, thống trị tuyệt đối phân khúc xe tiết kiệm xăng mà không đòi hỏi hạ tầng trạm sạc đắt đỏ.
- Nghiên cứu pin thể rắn (Solid-State Battery) và pin nhiên liệu hydro (Mirai): Dự phòng cho giai đoạn phát triển tiếp theo của ngành giao thông vận tải.
4. Bốn bài học sâu sắc từ đế chế công nghiệp Nhật Bản
Hành trình gần một thế kỷ của Toyota để lại những nguyên lý kinh doanh trường tồn:
- Kỷ luật vận hành và sự tỉ mỉ đánh bại mọi chiêu trò tiếp thị: Sự trung thành của khách hàng không được xây dựng bằng những lời hứa hoa mỹ trên quảng cáo, mà được bồi đắp qua hàng thập kỷ sử dụng thực tế khi chiếc xe không bao giờ bỏ rơi họ giữa đường.
- Quyền lực thuộc về những người trực tiếp làm ra sản phẩm: Bằng việc trao quyền cho bất kỳ công nhân nào cũng có thể bấm nút dừng dây chuyền (Andon Cord), Toyota đã biến hàng trăm nghìn người lao động thành những người lính gác cổng chất lượng cho toàn bộ công ty.
- Chi phí lưu kho là kẻ thù giấu mặt của lợi nhuận: Triết lý Đúng thời điểm (Just-in-Time) chỉ ra rằng hàng tồn kho dư thừa chính là lớp nước che giấu những tảng đá ngầm về quản lý yếu kém bên dưới. Khi rút cạn nước, mọi khuyết tật của hệ thống sẽ lộ diện để sửa chữa.
- Sự kiên định với thực tế thị trường hơn là chạy theo trào lưu: Trước làn sóng các hãng xe phương Tây tuyên bố chuyển đổi 100% sang xe thuần điện vào năm 2030, Toyota vẫn kiên trì bảo vệ dòng xe Hybrid và động cơ đốt trong hiệu suất cao. Thực tế thị trường năm 2023 - 2024 khi doanh số xe thuần điện chững lại đã chứng minh tầm nhìn thực tế và sâu sắc của Akio Toyoda.
📜 Xem toàn bộ transcript gốc tiếng Anh (2,177 từ)
Văn bản phụ đề nguyên bản tiếng Anh trích xuất trực tiếp từ video của ColdFusion phục vụ tra cứu và đối chiếu: