Đế chế TATA: Tập đoàn khổng lồ sở hữu Jaguar Land Rover và bài học kinh doanh 150 năm của người Ấn
Thành lập từ năm 1868 trước cả máy bay và điện chiếu sáng, TATA Group tuyển dụng gần 600.000 người trên toàn cầu, sở hữu từ hãng trà Anh quốc Tetley đến biểu tượng xe hơi Jaguar Land Rover. Đằng sau cỗ máy 100 tỷ USD là một cơ chế sở hữu kỳ lạ bậc nhất thế giới tư bản.
1. Con voi khổng lồ của nền kinh tế thế giới
Nhiều người phương Tây chỉ biết đến thương hiệu xe hơi hạng sang Jaguar và Land Rover, hay nhãn hiệu trà danh tiếng của nước Anh Tetley Tea. Nhưng ít ai nhận ra rằng tất cả những biểu tượng công nghiệp phương Tây đó đều thuộc quyền sở hữu của một tập đoàn duy nhất đến từ Ấn Độ: TATA Group.
Quy mô thực tế của TATA vượt xa hình dung của phần lớn công chúng:
- Thành lập từ năm 1868 – lâu đời hơn cả ngành công nghiệp ô tô, chuyến bay gắn động cơ đầu tiên của anh em nhà Wright và mạng lưới điện chiếu sáng hộ gia đình.
- Doanh thu hàng năm vượt ngưỡng 103 tỷ USD, trong đó hơn 67% đến từ các thị trường quốc tế ngoài lãnh thổ Ấn Độ.
- Lực lượng lao động hơn 581.000 nhân viên trên toàn thế giới – đông hơn cả tổng số nhân sự toàn cầu của tập đoàn Samsung hay Apple.
- Hiện diện tại hơn 100 quốc gia, xuất khẩu sản phẩm tới hơn 150 thị trường.
TATA không phải là một doanh nghiệp đơn ngành. Đó là một tổ hợp khổng lồ gồm hơn 100 công ty con vận hành độc lập: Từ Tata Steel (Top 10 nhà sản xuất thép lớn nhất thế giới), Tata Consultancy Services - TCS (Top 10 công ty dịch vụ gia công công nghệ thông tin lớn nhất hành tinh), Tata Motors (Top 5 nhà sản xuất xe thương mại toàn cầu), cho đến Tata Chemicals (nhà sản xuất tro xút soda ash lớn thứ hai thế giới dùng cho sản xuất kính) và Tata Communications (nhà cung cấp dịch vụ viễn thông truyền tải thoại bán buôn lớn nhất thế giới).
2. Bốn giấc mơ của Jamsetji Tata và nền móng công nghiệp hóa một quốc gia
Người đặt nền móng cho đế chế này là Jamsetji Nusserwanji Tata (1839 – 1904). Ông được lịch sử ghi nhận là một trong những kiến trúc sư trưởng xây dựng nên nền công nghiệp của nước Ấn Độ hiện đại.
Năm 1868, ở tuổi 29, sau nhiều năm học việc tại ngân hàng của cha và đi khắp châu Âu, Mỹ để quan sát nền sản xuất công nghiệp, Jamsetji Tata mua lại một xưởng ép dầu cũ kỹ rồi chuyển đổi thành xưởng dệt bông. Đó là hạt mầm đầu tiên của tập đoàn.
Trong suốt cuộc đời mình, Jamsetji Tata ấp ủ 4 mục tiêu vĩ đại nhằm đưa Ấn Độ thoát khỏi thân phận thuộc địa nghèo nàn:
4 GIẤC MƠ LỊCH SỬ CỦA JAMSETJI TATA
│
┌───────────────────────┬─────────┴─────────┬───────────────────────┐
▼ ▼ ▼ ▼
1. NHÀ MÁY THÉP 2. ĐẠI HỌC ĐỈNH CAO 3. KHÁCH SẠN QUỐC TẾ 4. NHÀ MÁY THỦY ĐIỆN
Tata Steel (1907) Indian Institute of Taj Mahal Palace Hotel Tata Power (1915)
Khai sinh ngành luyện Science (IISc - 1911) (1903) Hiện là cty điện tư
kim thép đầu tiên Trung tâm nghiên cứu Khách sạn sang trọng nhân lớn nhất Ấn Độ
châu Á. khoa học số 1 Ấn Độ. nhất Mumbai.Điều đáng kinh ngạc là tư duy quản trị nhân sự đi trước thời đại cả thế kỷ của TATA:
- Năm 1912: TATA áp dụng chế độ ngày làm việc 8 tiếng cho công nhân nhà máy thép, trong khi tại Mỹ và châu Âu, công nhân thời đó vẫn phải lao động từ 12 đến 14 tiếng mỗi ngày (Henry Ford mãi tới năm 1914 mới áp dụng ngày làm việc 8 tiếng).
- Năm 1917: TATA ban hành chính sách trợ cấp y tế và khám chữa bệnh miễn phí cho người lao động – một khái niệm hoàn toàn xa lạ đối với giới chủ tư bản công nghiệp thời bấy giờ.
- Năm 1920: Thành lập quỹ hưu trí và chương trình chia sẻ lợi nhuận cho công nhân.
Chính nền tảng văn hóa tôn trọng con người này đã giúp TATA giữ chân được hàng trăm nghìn kỹ sư và công nhân qua nhiều thế hệ khủng hoảng chính trị.
3. Mối thù 9 năm với Ford Motor và cú lội ngược dòng ngoạn mục
Một trong những câu chuyện kịch tính nhất chứng minh năng lực điều hành và bản lĩnh của TATA gắn liền với cố Chủ tịch Ratan Tata vào năm 1999.
Năm 1998, Tata Motors cho ra mắt Tata Indica – mẫu xe du lịch chở khách đầu tiên do người Ấn Độ tự thiết kế và chế tạo. Tuy nhiên, doanh số ban đầu nghèo nàn và mảng xe hơi mới thành lập chịu lỗ nặng nề. Hội đồng quản trị khuyên Ratan Tata nên bán đứt mảng xe con để cắt lỗ.
Năm 1999, Ratan Tata dẫn đầu một phái đoàn bay sang Detroit (Mỹ) để đàm phán bán mảng xe hơi cho tập đoàn Ford Motor. Tại cuộc họp, các lãnh đạo cấp cao của Ford đã thể hiện thái độ trịch thượng và coi thường:
“Nếu các ông không biết gì về sản xuất ô tô du lịch thì tại sao lại dại dột nhảy vào làm? Chúng tôi đồng ý mua lại mảng xe này thực chất là đang làm ơn cho các ông đấy.”
Cảm thấy bị xúc phạm danh dự sâu sắc, Ratan Tata lập tức đứng dậy hủy bỏ cuộc đàm phán, cùng toàn bộ đội ngũ bay về Ấn Độ ngay trong đêm. Ông quyết định không bán mà dồn toàn lực tái cơ cấu mảng ô tô. Chỉ vài năm sau, Tata Indica trở thành một trong những dòng xe bán chạy nhất thị trường Ấn Độ.
9 năm sau, vòng quay lịch sử đảo chiều:
Năm 2008, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu (GFC) nổ ra. Ngành công nghiệp ô tô Mỹ bên bờ vực phá sản. Ford Motor chìm trong nợ nần và thua lỗ kỷ lục, buộc phải bán tháo hai thương hiệu con hạng sang của Anh là Jaguar và Land Rover để tìm đường sống.
Lần này, Ratan Tata trở lại bàn đàm phán với tư cách người mua. TATA Motors đã chi trả 2.3 tỷ USD tiền mặt để thâu tóm toàn bộ Jaguar Land Rover (JLR) từ tay Ford. Chủ tịch Bill Ford khi đó đã phải công khai cảm ơn Ratan Tata: “Cảm ơn ông đã cứu chúng tôi bằng thương vụ này.”
Sau khi tiếp quản JLR, TATA không can thiệp thô bạo vào thiết kế của người Anh mà rót vốn cải tổ chuỗi cung ứng, mở rộng sang thị trường Trung Quốc và Mỹ. Chỉ sau vài năm, Jaguar Land Rover đã đảo ngược tình thế, mang về hàng trăm triệu USD lợi nhuận ròng hàng quý cho Tata Motors.
4. Cơ chế sở hữu kỳ lạ: 66% lợi nhuận dành cho phụng sự xã hội
Điểm khác biệt căn bản nhất giữa TATA Group và các tập đoàn tài phiệt (Chaebol) Hàn Quốc hay các đế chế gia đình trị tại phương Tây nằm ở cấu trúc sở hữu vốn:
CƠ CẤU SỞ HỮU TẬP ĐOÀN TATA (TATA SONS)
│
┌───────────────────────┴───────────────────────┐
▼ ▼
66% CỔ PHẦN THUỘC SỞ HỮU 34% CỔ PHẦN CÒN LẠI
TATA TRUSTS - Gia đình Pallonji Mistry (18.4%)
(Các quỹ tín thác từ thiện phi lợi nhuận) - Các công ty con TATA (13%)
│ - Gia tộc Tata cá nhân (< 3%)
▼
Lợi nhuận cổ tức được tái đầu tư 100% vào:
- Hệ thống bệnh viện điều trị ung thư miễn phí
- Viện nghiên cứu khoa học cơ bản (TIFR, IISc)
- Nước sạch, điện mặt trời vùng nông thôn
- Học bổng và cứu trợ thiên taiHơn 66% cổ phần của công ty mẹ Tata Sons được nắm giữ bởi các quỹ tín thác từ thiện (Tata Trusts). Điều này đồng nghĩa với việc phần lớn cổ tức hàng tỷ USD mà cỗ máy kinh doanh này tạo ra không chảy vào túi riêng của các cá nhân hay tài phiệt để mua du thuyền xa xỉ, mà tự động quay trở lại phục vụ cộng đồng.
Một ví dụ điển hình là dự án Tata Swach: Sau thảm họa sóng thần năm 2004 khiến hàng chục nghìn người nghèo thiếu nước uống sạch dẫn đến dịch tả, TATA đã huy động các nhà khoa học vật liệu chế tạo một thiết bị lọc nước gia đình nhỏ gọn sử dụng tro trấu và hạt nano bạc. Chiếc máy này có giá dưới 21 USD, không cần dùng điện hay nước máy áp lực cao, bộ lọc dùng được suốt một năm cho một gia đình 5 người.
Jamsetji Tata đã để lại một nguyên lý cốt lõi từ hơn một thế kỷ trước:
“Trong một nền kinh tế tự do, cộng đồng không chỉ đơn thuần là một bên liên quan trong hoạt động kinh doanh, mà trên thực tế, cộng đồng chính là toàn bộ lý do tồn tại của doanh nghiệp.”
Đó là lý do một tập đoàn có thể tồn tại và lớn mạnh qua hơn 150 năm biến động địa chính trị, chiến tranh và khủng hoảng kinh tế mà vẫn giữ được sự kính trọng sâu sắc của người dân trên khắp toàn cầu.
📜 Xem toàn bộ transcript gốc tiếng Anh (1,667 từ)
Văn bản phụ đề nguyên bản tiếng Anh trích xuất trực tiếp từ video của ColdFusion phục vụ tra cứu và đối chiếu: